Kaarten van een gebied veranderen in de loop van de tijd. Zij zijn immers een weerslag van de kennis over het betreffende gebied in de periode dat de kaart ontworpen is. Dit gegeven geldt in sterke mate voor het werelddeel Afrika, waar het vele eeuwen heeft geduurd voordat een betrouwbaar beeld ontstond van de topografie van het gebied. In dit artikel gaat het daarbij vooral over Afrika ten zuiden van de Sahara. Geografen, uitgevers, ontdekkingsreizigers en kooplieden hebben allemaal bijgedragen aan de ontwikkeling van het kaartbeeld van het Afrikaanse continent, waarvan in dit artikel een overzicht wordt gegeven.

Lees het volledige artikel in het nieuwe gedrukte nummer van Caert-Thresoor.
 

Eindelijk was het zover. Op 2 november 1772 legde gouverneur Joachim van Plettenberg de eerste steen van het nieuwe hospitaal van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) in Kaapstad. Het enorme gebouw dat ruimte moest bieden aan 1450 patiënten was vanwege de hoge sterfte- en ziektecijfers aan boord van VOC-schepen een van de belangrijkste gebouwen van de Kaapse verversingspost. De bouw van het nieuwe hospitaal ontwikkelde zich echter tot een gigantisch hoofdpijndossier voor het Kaapse bestuur. In de kaartencollectie van het Nationaal Archief herinnert een reeks plattegronden, aanzichten en doorsneden aan de geschiedenis van dit gebouw en zijn voorgangers.

Lees het volledige artikel in het nieuwe gedrukte nummer van Caert-Thresoor.
 

In 1775 reisde Hendrik Swellengrebel (1734-1803) naar de Kaapkolonie die hij vervolgens maandenlang doorkruiste. Zijn reizen naar en door de Kaap heeft hij uitvoerig gedocumenteerd in journaals en met fraaie aquareltekeningen en bijzondere landkaarten. Deze stukken vormen een hoogtepunt in de collectie van de familie Swellengrebel die in 2023 namens de staat der Nederlanden is verworven door het Rijksmuseum Amsterdam in samenwerking met het Nationaal Archief. De kaart die Swellengrebels reizen door de Kaapkolonie vastlegt is een mijlpaal geweest in de kartering van het gebied. Er zijn verschillende versies van bewaard gebleven, van concept tot mooi afgewerkte en ingekleurde netversie.

Lees het volledige artikel in het nieuwe gedrukte nummer van Caert-Thresoor.
 

Hardwerkend, veelzijdig, analytisch, productief, (te)bescheiden, kritisch, bevlogen: allemaal typerende karaktertrekken voor Ferdinand Jan (Ferjan) Ormeling,voor intimi ‘Flip’. Op 13 juni 2025 overleed de emeritus hoogleraar kartografie, nadat zijn gezondheid hem de laatste jaren steeds meer in de steek liet. Ferjan speelde in de afgelopen decennia een belangrijke rol in de ontwikkeling van de kartografische wetenschap, zowel nationaal als internationaal. Die capaciteiten werden hem bijna letterlijk met de paplepel ingegoten: zijn vader Ferjan Ormeling sr. bekleedde de functie van hoogleraar kartografie, terwijl zijn moeder Ina ten Hoopen geografe was.

Lees het volledige artikel in jaargang 44 (2025) no. 3 van Caert-Thresoor.
 

In Dehradun, in de ontvangstruimte van het hoofdkwartier van de Indiase topografische Dienst, worden de wanden gesierd door een ononderbroken reeks portretten van Surveyor-Generals, met na 1947 Indiase in plaats van Britse namen. In Jakarta of Cibinong bij het hoofdkwartier van het Direktorat Topografi Angkatan Darat (topografische dienst van het leger) bij Jl Kalibaru Timur no 47 of Badan Informasi Geospasial (de overkoepelende karteringsdienst, BIG), is er helemaal geen verwijzing naar de Nederlandse officieren die vóór 1950 landmeetkundige en karteringsoperaties in Indonesië leidden. Hun enige overblijfsel lijkt een marmeren stenen plaat te zijn die is ingemetseld aan de voorkant van de voormalige sociale zetel van BIG in Jakarta bij Jl Dr Wahidin Satu, met de tekst “Departement van Oorlog, IXe Afdeeling – Topografische Dienst” erop gegraveerd. 
 

Begin 2023 verwierf het Allard Pierson een gemonteerd en ingekleurd exemplaar van de befaamde kaart van Amsterdam uit 1625 van Balthasar Florisz. van Berckenrode (1591-1645). Het is de moeite waard om dit uitzonderlijke en heel gedetailleerde object te bekijken. We reizen terug naar ergens in de jaren dertig van de zeventiende eeuw, de tijd waarin er in Amsterdam in hoog tempo aan de grachtengordel werd gegraven en het financieel behoorlijk goed ging. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC) hielden er kantoor. De Amsterdamse haven was vertrek- en eindpunt van talloze schepen.

Lees het volledige artikel in jaargang 44 (2025) no. 3 van Caert-Thresoor.
  

Anton Albert Beekman (1854-1947) was eind negentiende en begin twintigste eeuw een bekend kaarttekenaar en geograaf. Hij verwierf grote bekendheid door onder andere het boek Nederland als Polderland (1884) en de vele edities van de Schoolatlas van de geheele aarde en De Geschiedkundige atlas van Nederland. Hij tekende zelf veel kaarten. In dit artikel wordt onderzocht of de Afwateringskaart, die in 1911 gepubliceerd werd in het Tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap (KNAG), ook van zijn hand is.

Lees het volledige artikel in jaargang 44 (2025) no. 2 van Caert-Thresoor.
  

In 2024 hebben de Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) de zeldzame derde staat van de stadsplattegrond van Leiden van Pieter Bast aangekocht. Na de vierde stadsuitleg van 1611 is de kaart van Bast, uit 1600, intensief aangepast en uitgebreid. Op het enig bekende exemplaar van de tweede staat, dat ook in de UBL bewaard wordt, ontbreekt echter de naam van de maker. Op de tot voor kort onbekende derde staat is de naam van graveur Françoys Huys toegevoegd. Van deze staat zijn slechts twee exemplaren bekend. In dit artikel worden Huys’ leven en kartografische werk onder de loep genomen.

Lees het volledige artikel in jaargang 44 (2025) no. 2 van Caert-Thresoor.
 

In 2023 verwierf het Allard Pierson (AP) te Amsterdam een fraai en zeer uitvoerig geannoteerd exemplaar van de befaamde kaart van Kraijenhoff uit de eerste helft van de negentiende eeuw. De kaart bestaat uit negen bladen, waaraan in dit geval helaas het titelblad ontbrak. Toch was dit geschenk bij het AP welkom, omdat de andere acht bladen wel een volledig kaartbeeld bevatten, een goed exemplaar van deze kaart in de AP-collectie tot nog toe ontbrak en omdat de aantekeningen en annotaties het exemplaar kennelijk bijzonder maakten. In het kader van een AP-fellowship was er gedurende enkele maanden gelegenheid om nauwkeurig en gericht onderzoek uit te voeren naar de achtergrond hiervan.

Lees het volledige artikel in jaargang 44 (2025) no. 2 van Caert-Thresoor.
 

De Atlas Historique, uitgegeven aan het begin van de achttiende eeuw, is een publicatie met zowel geografische als encyclopedische betekenis. Het wijde scala aan onderwerpen geeft de atlas meerdere dimensies. Naast geschiedenis en geografie, komen bijvoorbeeld ook genealogie, chronologie en etnografie aan bod. Dit artikel gaat in op de inhoud van de atlas en meer specifiek op het auteurschap en de uitgevers.

Lees het volledige artikel in jaargang 44 (2025) no. 1 van Caert-Thresoor.