Tussen 1882 en 1894 ontwierp de theeplanter, publicist en ‘honorair adviseur’ Karel Holle (1829-1896) vijf ‘schets-taalkaarten’ van Java, Sumatra, Bangka en de Riau-Archipel, de Kleine Soenda-Eilanden (Bali, Lombok, Sumbawa, Flores, Timor) en Celebes (Sulawesi). Hoewel een eigen initiatief van Holle, waren de kaarten samengesteld “naar gegevens verstrekt door ambtenaren van het Binnenlands Bestuur, en met medewerking van het Topografisch Instituut te Batavia”, en werden ze gepubliceerd als bijlagen van het jaarlijks Koloniaal Verslag voor de Eerste en Tweede Kamer. Ze waren dus publiek maar niet wijdverspreid, in een oplage van waarschijnlijk enkele honderden exemplaren. Op deze kaarten staan in verschillende kleurschakeringen taalgebieden en taalvarianten aangegeven, in een opmaak ontleend aan de Sketch of the Modern Languages of the East Indies van Robert Needham Cust uit 1878. In dit artikel wil ik laten zien hoe deze taalkaarten de staat van kennis weergaven en oprekten, en hoe Holles projecten een venster bieden op koloniale kennisnetwerken.
Lees het volledige artikel in het nieuwe gedrukte nummer van Caert-Thresoor.
Taalkaart van Java en Madura door Karel Holle. 1882 (Universitaire Bibliotheken Leiden, KK 045-01-04. Grijs: Javaans, roze: Soendanees, groen: Madurees).
Schets-Taalkaart van Sumatra door Karel Holle en Jan Brandes. 1887 (Universitaire Bibliotheken Leiden, KK 054-05-07). Varianten van Maleis en verwante talen zijn in geeltinten aangegeven.
DR. F.O. SOLLEVELD is cultuurhistoricus, gespecialiseerd in de geschiedenis van de geesteswetenschappen en koloniale taal- en volkenkunde. Dit artikel schreef hij in het kader van een Allard Pierson Fellowship voor Historische Cartografie.
Caert-Thresoor verschijnt 4 keer per jaar op papier. De redactie plaatst de inmiddels verschenen afleveringen met een vertraging van 3 jaar op de website.