Tijdschrift voor de geschiedenis van de kartografie
Journal for the history of cartography in the Netherlands

Beginpagina / Home page (english)


Themanummer Internet, Jrg. 21 (2002) nr. 3

Internet en historische kartografie: plaatjes kijken of een nuttige bron?

Guido van der Molen

[Peildatum URLs: 20 juni 2002 - de pagina's openen in een nieuw venster]

Internet is als communicatiemiddel bijna niet meer weg te denken. Vele mensen surfen dagelijks over het web. Ook in de wetenschap is het gebruik van internet sterk toegenomen. Studenten en onderzoekers halen er steeds meer informatie af, maar zetten er ook zelf informatie op. Net als alle andere wetenschappen komt er ook over historische kartografie steeds meer op internet te staan. Dit houdt niet op bij alleen oude kaarten. De vraag is of deze internetbronnen ook enige waarde hebben; is internet voor de historische kartografie een nuttige bron?

In dit artikel zal eerst een uitleg worden gegeven over internet (de digitale snelweg). Daarna zal via onderzoek op het World Wide Web zelf, informatie worden gegeven over de kwaliteit van internetpagina's met betrekking tot de historische kartografie. Dit gebeurt door te kijken naar bereikbaarheid en kwaliteit.

Wat is internet?

Internet is een koppeling van honderdduizenden netwerken. Miljoenen computers staan via deze netwerken met elkaar in verbinding en wisselen informatie met elkaar uit (zie URL 1: De geschiedenis van internet). Omdat deze uitwisseling van informatie met hoge snelheid gaat, wordt het ook wel de 'digitale snelweg' genoemd. Internet heeft vele mogelijkheden. Van die mogelijkheden worden e-mail en het World Wide Web het meest gebruikt.

E-mail is een eenvoudige manier om elektronisch berichten tussen personen uit te wisselen. Alles wat men als verstuurder van e-mail (electronic mail) dient te weten, is het e-mail adres van de ontvanger. Met een e-mail programma kunnen dan tekstberichten met eventueel een bijlage worden verstuurd. Grote voordelen zijn de snelheid (binnen enkele seconden is het bericht bij de ontvanger) en de geringe kosten, men betaalt immers geen verzendkosten (zie URL 2: Web-specific art: het World Wide Web als artistiek medium).

De bekendste toepassing op internet is het World Wide Web (WWW). Veel mensen denken dat internet hetzelfde is als het WWW, maar het tegendeel is waar. Het World Wide Web is een toepassing van internet. Wel is het de toepassing die het meest tot de verbeelding spreekt van mensen (zie URL 3). Het is de omgeving waar de gebruiker kan 'surfen' van het ene document naar het andere, door middel van hypertekst verbindingen of 'links'. Links zijn verwijzingen naar (web)pagina's. De programmeertaal waarin deze pagina's gemaakt zijn heet HTML (HyperText Markup Language). Het voordeel van HTML is dat het tekst, afbeeldingen, geluid en video kan combineren in één document. Dat maakt internet zo handig als informatiebron. Alle bestanden op internet hebben ieder hun eigen URL (= internetadres). URL staat voor Universal Resource Locator. Met dit adres kan men de pagina's vinden en onthouden (zie URL 1).

Internet ontstond tijdens de Koude Oorlog in het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw. Het was een project van het Ministerie van Defensie van de Verenigde Staten. Een aantal computers werd samengevoegd tot een bescheiden netwerk, dat Arpanet (Advanced Research Projects Agency Network) werd genoemd. Dit netwerk moest stand kunnen houden tijdens een gevreesde (Russische) kernaanval. Wanneer een gedeelte van het netwerk vernietigd zou worden, kon het overblijvende gedeelte nog functioneren, aangezien niet alle gegevens op één centrale computer lagen opgeslagen.

Al snel sloten andere branches en netwerken zich aan bij Arpanet. De universiteiten van Los Angeles, Santa Barbara, Stanford en Utah behoorden tot de eersten die op het netwerk werden aangesloten. Arpanet groeide sterk en werd meer en meer gebruikt door onderzoekers aan universiteiten. Militaire transacties verhuisden dan ook al vlot naar een ander soortgelijk netwerk.

Netwerken werden populair en tijdens de jaren tachtig zagen heel wat nieuwe netwerken het licht: NSFNet (Amerikaanse National Science Foundation), Usenet, Bitnet, CSNet en NASA Science Internet. In 1990 werden al deze netwerken samengevoegd: internet was geboren. Vanaf 1991 werden ook commerciële transacties toegelaten. Vanaf dat moment kende het netwerk wereldwijd een explosieve groei. Vele bedrijven, overheidsinstellingen en onderwijsinstellingen verspreiden nu over het net informatie (zie URL 1, URL 2 en URL 3: Meijer, A. (1996), Link online - De geschiedenis van internet in een notedop).

De internetpopulatie stijgt de laatste jaren enorm. In 1995 waren er 22 miljoen internetters, in 1999 ruim 175 miljoen en de huidige internetpopulatie wordt geschat op 560 miljoen gebruikers. Particulieren gaan steeds meer on line, het sturen van een e-mail behoort nu, anno 2002, al tot dagelijkse bezigheden. Er wordt tegenwoordig steeds meer van uitgegaan dat men thuis ook over internet beschikt (zie URL 4: Global Internet Statistics).

Belangrijkste voordelen van internet zijn dat het een schat aan informatie bevat die 24 uur per dag beschikbaar is. Deze informatie is gemakkelijk te actualiseren en is interactief. De komst van internet heeft ook gezorgd voor een nieuwe, snelle manier van communicatie waarin gemakkelijk contact kan worden gelegd met iedereen ter wereld.

Het grootste nadeel van internet is dat de aangeboden informatie lang niet altijd van goede kwaliteit is. Verder is het kwetsbaar: zonder elektriciteit, hard- en software is men nergens. De snelheid van het netwerk laat soms ook te wensen over, al ligt dit ook aan de eigen internetverbinding (zie URL 5: Internet inhoud; URL 6: Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2000). Internetters nauwelijks bewust an mogelijke veiligheidsrisico's; en URL 7: SOW kerken (2002). Workshop opzet en beheer van een website).

Soorten/typen websites over historische kartografie

Het is belangrijk te weten wat voor verschillende soorten en typen websites over historische kartografie op internet aanwezig zijn. Men kan immers niet alle sites over één kam scheren. Sommige geven heel gericht informatie over een bepaald onderwerp, ander geven informatie in een veel breder perspectief. Onderstaande lijst is een sortering van wat er op het gebied van de historische kartografie op internet te vinden is (zie URL 8: Oddens, R.P. (1996). Oddens' bookmarks. The fascinating world of maps and mapping en URL 9: Campbell, T. (1997). Map History / History of Cartography):
  1. Kaartverzamelingen of verzamelaars
  2. Verenigingen/kartografische vakgroepen
  3. Boeken/Tijdschriften
  4. Onderzoekers
  5. Verwijzingen (collectie met links)
  6. Commerciële sites van kaartenhandelaren
Al deze soorten/typen zullen in de beschrijving over de websites de revue passeren. Verreweg het grootste aandeel hebben de kaartverzamelaars op internet. Over deze groep zal het meest gesproken worden.

Bereikbaarheid

Zoals in het artikel van Van Egmond naar voren komt, zijn de belangrijkste internetportalen voor de historische kartografie die van Roelof Oddens en Tony Campbell. Deze twee webpagina's bieden duidelijk overzichtelijke rubrieken en geven grote aantallen 'links' naar specifieke kartografische onderwerpen. Een probleem is echter hoe internetgebruikers op deze pagina's terechtkomen. Er kunnen wel mooie internetportalen aanwezig zijn, maar wanneer de geïnteresseerde internetter de URL's niet weet, schiet deze er niets mee op. Via zoekmachines zou men achter deze twee internetadressen kunnen komen (zie URL 8 en URL 9).

Om te testen hoe goed dit soort historisch kartografische webpagina's te vinden zijn, is er een klein onderzoek uitgevoerd. In een aantal bekende zoekmachines werd naar 'Old Maps' gezocht. Zoekmachines zijn gigantische databases van alle woorden die in webpagina's voorkomen. De resultaten van dit onderzoek zijn weergegeven in tabel 1.

In de eerste kolom is het totaal aantal hits (pagina's die de zoekmachine vindt) te zien. De tweede kolom toont de plek waarop de pagina van Campbell te vinden is in de desbetreffende zoekmachine. Voor de derde kolom geldt dit voor Oddens' Bookmarks (zie URL 8 en URL 9).

Tabel 1 Resultaten in de verschillende zoekmachines 2002 (naar: Van der Krogt, 1999, pp. 27-32)
ZoekmachinesAantal websites voor "Old maps"History of Cartography Page(+ = Welcome page)Oddens' Bookmarks (+ = Main page)
 1997199920021997199920021997 19992002
Yahoo (URL 10)About 200605036,800146>20024+719694
Excite* (URL 11)8431,18048>40042--29 (115+)10--
Lycos (URL 12)21c. 800>200*-->2006 (56+)-->200 >200
Infoseek (URL 13)1,6594,205>200*98829+>400>350>200
Webcrawler* (URL 14)34,92011348>40024-->400----
Open Text (20/6 bestaat niet meer)7,246--Bestaat niet>350-- >350--
HotBot(URL 15)1,5532,69020,000108 (178+)1120+>4004827+
Metacrawler*(URL 16) 394148--34+ --40--
Fast Search (URL 17)Niet Gebruikt640290,921  5+6+ >200>200
Mamma (URL 18)Niet Gebruikt6456 20+-- ----
WebFerret* (URL 19)Niet Gebruikt500500 118+ --50+
Copernic 2001* (URL 20)Niet Gebruikt6236 1 24+ ----
Google (URL 21)Niet GebruiktNiet Gebruikt51,500  26+  119
AltaVista (URL 22)Niet GebruiktNiet Gebruikt5,939  >300  >300
NB. + = Mainpage of Welcome page van de pagina staat in zoekmachine
>200, zoekmachine geeft geen totaal aantallen
*Metasearch engines, maken gebruik/combineren de resultaten van meerdere zoekmachines.
Van der Krogt heeft dit onderzoek in 1997 en 1999 ook uitgevoerd, resultaten zijn overgenomen. Google vindt naast HTML-pagina's bestanden van Word, Powerpoint etc.

Uit de resultaten van dit onderzoek valt op, dat de verschillende zoekmachines in kwaliteit en kwantiteit verschillen. Fastsearch, Yahoo en Google vinden de meeste resultaten, al moet er bij worden vermeld dat een aantal zoekmachines het totaal aantal hits (= resultaten) niet weergeeft. Copernic, Excite, Metacrawler en Mamma vinden de minste resultaten. Vooral Excite en Metacrawler (zijn nagenoeg hetzelfde) vallen erg tegen, beide sites vinden geen van beide internetportalen. In eerder onderzoek waren beide zoekmachines van beter niveau. Over het algemeen valt op te merken dat in de loop der jaren het aantal hits flink is toegenomen. Dit komt natuurlijk ook omdat het aanbod aan websites meer is geworden.

Qua kwantiteit zit het wel goed, maar hoe is het met de kwaliteit van de gevonden websites? Wanneer wordt gesteld dat de websites van Oddens en Campbell zeer belangrijkste pagina's zijn voor iemand die zoekt naar oude kaarten (Old Maps), zouden deze twee pagina's hoog in de lijst van gevonden websites moeten staan. Dit valt echter tegen. Alleen Hotbot en Webferret hebben beide hoofdpagina's bij de eerste vijftig zoekresultaten vermeld staan. In 1999 waren beide internetportalen beter te bereiken via de zoekmachines.

Naast de gebruikelijke manier van een zoekopdracht intypen in de zoekmachine hebben sommige zoekmachines ook de mogelijkheid om op categorie te zoeken. Bij Yahoo werkt dit uitstekend. Er moeten weliswaar enkele categorieën en subcategorieën doorgeklikt worden, maar dan zijn de sites van Oddens en Campbell al snel in beeld. Wat opvalt is dat bij elke categorie slechts enkele tientallen sites worden genoemd. Dit zorgt voor een overzichtelijk geheel. Bij onder andere Excite en Lycos wordt ook gebruik gemaakt van categorieën, alleen zijn deze niet geschikt voor het zoeken naar historische kartografie (zie URL 8; URL 9) en URL 23: Yahoo! Directory Historical Maps).

De laatste mogelijkheid om een site te vinden is door gebruik te maken van de grote algemene internetportalen, zoals bijvoorbeeld Startpagina.nl. Dit is ook een soort zoeken op categorie, alleen dan zonder een echte zoekmachine die alles ondersteunt (zoals bij Yahoo). Deze manier van zoeken wordt steeds populairder. De belangrijke pagina's staan er vermeld, de onbelangrijke worden overgeslagen. De webbeheerders van deze startpagina's zorgen ervoor dat kwalitatief slechte websites niet op de pagina's terecht kunnen komen. Er moet aan eisen worden voldaan om een site te kunnen aanmelden (URL 24: Startpagina.nl en URL 23).

De manieren om gericht te zoeken zijn nu besproken. Waar Oddens' Bookmarks en de History of Cartography-website van Campbell echter de meeste bezoekers vandaan halen, is door verwijzingen van andere sites. Probleem is dat dit meestal sites zijn met hetzelfde onderwerp: historische kartografie. Mensen die deze pagina's weten te bezoeken, zijn meestal ook bekend met de pagina's van Oddens en Campbell (zie URL 8 en URL 9).

Kwaliteit van de websites

Omdat er gigantisch veel websites over oude kaarten op internet te vinden zijn, is het onmogelijk om in detail te treden over de verschillende websites. Er zal een algemeen oordeel worden gegeven over de informatie die op de sites aanwezig is. Hiervoor zullen de verschillende soorten/typen sites besproken worden. De website van Campbell is hier een grote steun, het is het geordende portaal naar de verschillende sites (op onderdeel). Wanneer men deze site niet kent, komt men al gauw in een wirwar van internetpagina's (zie URL 9).

1. Kaartverzamelingen/ verzamelaars

Als eerste komen de kaartverzamelingen en verzamelaars aan bod. Het gaat hier om collecties van oude kaarten, schilderijen, atlassen, globes en historische beschrijvingen. Men vindt sites met verschillende soorten informatie. Bij de meeste websites ligt de nadruk op oude kaarten, atlassen en beschrijvingen.

Zo zijn er grote catalogi, waar kaarten in beschreven staan, vaak inclusief de plek waar men de desbetreffende kaart kan aantreffen. IKAR is een dergelijke website, waar een grote database met oude kaarten aanwezig is. Deze site maakt gebruik van de catalogi van enkele grote Duitse (staats)bibliotheken (zie URL 25: Staatsbibliothek zu Berlin / IKAR). Via de zoekfunctie van de site kunnen beschrijvingen van kaarten worden bekeken. Er staat vermeld in welke bibliotheek (in Duitsland) het desbetreffende exemplaar te vinden is.

Een ander voorbeeld van een internetcatalogus is de pagina van Copac, die gratis toegang biedt tot de catalogi van 22 van de grootste universiteiten van Ierland en Engeland (zie URL 26: COPAC Home Page: University Research Library Catalogue). Deze sites zijn handig, goed van kwaliteit en leveren veel resultaten op. Nadeel is wel dat het vaak regionaal gebonden catalogi zijn.

Naast de catalogi zijn er een groot aantal, vooral nationale websites, waarop wordt aangegeven waar bepaalde collecties te vinden zijn. Een goed voorbeeld van een dergelijke site is die van de Koninklijke Bibliotheek, die precies aangeeft waar de belangrijkste Nederlandse kaartenverzamelingen te vinden zijn. Ook geeft het een beschrijving van het werk van professor Koeman, die in de Atlantes Neerlandici een beschrijving geeft van Nederlandse atlassen. De hoeveelheid informatie op deze site is echter toch bescheiden. Wel zijn de links naar de verschillende kaartenverzamelingen nuttig (zie URL 27: Koninklijke Bibliotheek - the most important Dutch map collection).

De buitenlandse sites, die vergelijkbaar zijn met de die van de Koninklijke Bibliotheek, zijn vaak onoverzichtelijk. Een voorbeeld van een dergelijke site is die van de Zwitserse kaartencollectie. Het geeft een aantal verwijzingen naar kaartverzamelingen in de Zwitserse kantons. Duidelijkheid is er niet, en soms krijgt men alleen codes van kaarten, iets waar men als internetgebruiker niks mee kan (zie URL 28: Kartensammlungen und Bibliothekskataloge - Switzerland).

De meest informatieve en meest overzichtelijke pagina's zijn toch die van de verschillende bibliotheken. Een voorbeeld is de Library of Congress, de nationale bibliotheek van de Verenigde Staten of de British Library. Beide bibliotheken hebben een groot archief op internet. Naast veel afbeeldingen van oude kaarten vindt men ook catalogi, manuscripten, tekeningen en beschrijvingen. Deze sites bieden zeer veel informatie. Zowel kwantitatief als kwalitatief ziet het er goed uit. Wanneer men alle subpagina's van zo'n website wil bekijken, is men misschien wel een dag kwijt! Groot voordeel is dat de informatie goed gerangschikt is. Dat blijkt toch wel een pré te zijn voor goed internetgebruik (zie URL 29: Library of Congres - Map Collections Home Page en URL 30: The British Library Map Collections).

Afbeeldingen van oude kaarten zijn er in overvloed op internet. Bibliotheken, overheidsarchieven, kartografische verenigingen, universiteiten en particulieren zetten graag afbeeldingen op het web. Vaak kan men inzoomen op afbeeldingen. De informatie is op de meeste websites goed. Vooral de grote archieven hebben een ruim aanbod aan afbeeldingen. Probleem is vaak het juist overbrengen van de informatie. Men kan wel naar een plaatje van een kaart kijken, maar wat is het nut daarvan wanneer de datering en beschrijving niet aanwezig zijn? Dit is vaak het probleem met particuliere websites. Mensen plaatsen een afbeelding op internet, maar weten er te weinig over. Maar vergeet niet, uitzondering bevestigt de regel! Er zijn zeker wel particulieren met kartografische kennis! Zo staat sinds enige tijd Kuypers gemeenteatlas op een particuliere website. Uiterst nauwkeurig en met mooie afbeeldingen (zie URL 31: De Gemeente Atlas van Nederland J. Kuyper 1865-1870). De universiteiten hebben een groot aandeel in de websites met afbeeldingen, vaak gericht op de plaats, regio of land waar ze zelf in gevestigd zijn. De informatie is nauwkeurig. Een voorbeeld is de website van de University of Texas (zie URL 32: University of Texas - PCL Map Collection). Het nadeel van internet is dat de kwaliteit van de afbeeldingen soms te wensen overlaat.

De overheid is al genoemd in de vorm van bibliotheken en universiteiten. Hiernaast hebben ook veel overheden zelf een kartografische website. Zo heeft bijvoorbeeld de overheid van Israël verschillende oude kaarten van Jeruzalem on line staan (zie URL 33: Jerusalem in Old Maps and Views). Toch zijn er niet veel van dit soort sites. De informatie die het verschaft is uitstekend, de afbeeldingen zijn ook van goede kwaliteit.

2. Verenigingen/Kartografische vakgroepen

Verenigingen hebben vaak een eigen website waar aandacht is voor historische kartografie. Deze sites bieden vooral informatie voor leden. Er staat bijvoorbeeld op wanneer er conferenties of vergaderingen zijn. Notulen zijn ook te vinden. Als niet-lid heeft men weinig te zoeken op deze pagina's, al geven ze wel goede links naar sites met kartografische informatie. Toegang tot de verenigingen-websites geeft Map societies around the world. Dit is een website waar alle verenigingen met betrekking tot de historische kartografie op vermeld staan (zie URL 34: Map Societies around the World). Voorbeelden van dergelijke websites zijn die van de Nederlandse Vereniging voor Kartografie of die van het Internationale Coronelli Gesellschaft. Deze laatste is de enige vereniging die zich bezighoudt met het bestuderen van oude globes. Op de website kan men zich aanmelden als nieuw lid, verder staat de catalogus van hun tijdschrift on line. Nieuwe publicaties, data van symposia en informatie zijn ook te bekijken (zie Koop, 1998, blz. 21-26; URL 35: Nederlandse Vereniging voor Kartografie en URL 36: Coronelli Society).

3. Boeken/Tijdschriften

Handig aan sites van de in de vorige paragraaf genoemde verenigingen is ook dat ze samen met die van universiteiten en bibliotheken inzicht geven in wat er verschijnt aan publicaties, boeken, verslagen en tijdschriften op het gebied van de historische kartografie. Tijdschriften staan echter ook zelfstandig on line, denk maar aan Caert-Thresoor (zie URL 37: Caert-Thresoor). Compleet met index en inhoudsopgaven van de laatste jaren. Dit is een goede manier om aan informatie te komen. Internet wordt op deze manier ideaal gecombineerd met 'gewone' gedrukte tijdschriften. Op het gebied van de historische kartografie is er één on line-tijdschrift, Mapforum.com. Dit tijdschrift is vooral op verzamelaars gericht. De site is eenvoudig van opzet en verwijst naar de verschillende nummers (zie URL 38: MapForum.Com - An On-line Antique Map Magazine).

4. Onderzoekers

Via de sites van de verenigingen, maar ook via de universiteiten kan men in contact komen met onderzoekers op het gebied van de historische kartografie. Via e-mail zijn zij te benaderen. Bijna elke medewerker van de universiteit heeft e-mail en is in de database van de desbetreffende universiteit te vinden. Dit is een van de makkelijke dingen van internet. Op de site van de afdeling kartografie van de Universiteit Utrecht is ook zo'n lijst van medewerkers aanwezig (zie URL 39: Utrecht Cartography Staff).

5. Verwijzingen (collectie met links)

Twee websites die ruim aan bod komen in het eerder aangehaalde artikel van Van Egmond zijn de sites van Oddens en Campbell. Ze staan vol met verwijzingen naar historisch-kartografische pagina's. Naast deze twee grote internetportalen proberen ook anderen soortgelijke sites op te zetten. Deze zijn echter bij lange na niet zo uitgebreid en de links die erop vermeld staan vindt men ook terug bij Oddens en Campbell (zie Oddens, 1998, blz. 14-20; URL 8 en URL 9).

6. Commerciële sites van kaartenhandelaars

Als laatste komen de verkopers van oude kaarten aan bod. Het aanbod is enorm, vooral wanneer men zoekt met een zoekmachine. Er worden vele kaarten aangeboden en vaak is er de mogelijkheid om on line te bestellen. De vraag is in hoeverre dit vertrouwd is wanneer men de kaart zelf niet in handen heeft gehad. Via de portalen van Oddens en Campbell kan men bij een aantal verkoopadressen komen (zie URL 8 en URL 9). De sites bieden meestal weinig informatie over de aangeboden kaarten, een afbeelding is wel aanwezig (zie URL 40: Raremaps). Deze verkoopsites lijken vooral gericht op mensen met verstand van oud kartografisch materiaal. Zij weten wat er op de markt aanwezig is en zijn prijsbewust. Een positieve uitzondering is de Cartographica Neerlandica-website, die kaarten van Ortelius aanbiedt, maar daarbij ook een beschrijving geeft van alle Ortelius-kaarten. De verschillende kaarten worden zeer uitgebreid beschreven. De 'backgrounds' leveren veel informatie over de kaart zelf, maar ook over de tekst op de achterkant. De verkoper heeft duidelijk veel aandacht besteed aan deze pagina. Alleen de lay-out van deze website ziet er nog wat simpel uit (zie URL 41: Cartographica Neerlandica). Naast de verkoop van kaarten zijn er boeken over oude kaarten te koop. Grote boekverkopers op internet, zoals Amazon.com, hebben er grote aantallen van liggen (zie URL 42: Amazon.com--Earth's Biggest Selection).

Conclusie

Concluderend, wat is nu de informatieve waarde van de historische kartografie webpagina's op internet? Omdat de websites over historische kartografie in vele soorten en typen aanwezig zijn, is het bijna noodzakelijk daar inzicht in te hebben. Via zoekmachines komt men in een chaos van websites terecht. De meeste internetters zullen zoeken naar afbeeldingen en beschrijvingen. Toch komen ze vaak bij catalogi of verenigingen terecht. Probeer gericht te zoeken en bij universiteiten en bibliotheken te kijken. Deze hebben vaak een uitgebreid internetarchief met goede informatie. Particuliere sites zijn vaak onvolledig. De verenigingen kunnen meer bekendheid geven aan de internetportalen voor historische kartografie, zoals die van Oddens en Campbell. Over het algemeen is de informatie die over historische kartografie wordt gegeven op internet zeer bruikbaar. Het is niet voor niets dat mensen zoals Oddens en Campbell zoveel tijd steken in het goed bereikbaar maken van kartografische websites. Er is voldoende goede informatie te vinden, kwalitatief zijn de sites veelal van een hoog niveau. Het grootste probleem is echter de juiste site en informatie te vinden. Dat is een heel zwak punt. Vandaar dat het van groot belang is dat de historisch-kartografische internetportalen aan bekendheid winnen. Misschien is er een mogelijkheid om meer samen te werken met websites zoals Startpagina.nl, die dagelijks honderdduizenden bezoekers trekt (zie URL 8; URL 9 en URL 24). Kortom, vaak goede informatie, die (te) slecht te vinden is.

LITERATUUR

Koop, O. (1998), De NVK-server, een digitale outlet voor en door leden http://nvkserver.frw.ruu.nl/. - In: R.E. Kuunders, red., Kartografie en Internet. - Amersfoort : Nederlandse Vereniging voor Kartografie. - Blz. 21-26.
Krogt, P.C.J. van der (1999), History of cartography on the internet. - In: F.J. Ormeling, red., Proceedings of the Sessions on Teaching History of Cartography, IV and V 'Continuing Education in Cartography'. - Utrecht University : Faculty of Geographical Sciences. - Blz. 27-32.
Oddens, R.P. (1998), Een virtuele tour door Odden's Bookmarks. - In: R.E. Kuunders, red., Kartografie en Internet. - Amersfoort : Nederlandse Vereniging voor Kartografie. - Blz. 14-20.

Summary

G.M. van der Molen is student sociale geografie/planologie aan de Universiteit Utrecht. Tevens is hij als student-assistent werkzaam op de kaartenzaal. Eén van zijn werkzaamheden is het bijwerken van Oddens' bookmarks. Dit artikel is gebaseerd op de literatuurscriptie, die hij in het kader van zijn studie schreef. Zijn begeleider hierbij was P.C.J. van der Krogt.