Tijdschrift voor de Geschiedenis van de Kartografie in Nederland

Caert-Thresoor homepage

@ la carte 2000-2001

@ la carte 2002-2004

@ la carte 2005-

Deze rubriek vestigt de aandacht op bijzondere internetsites met betrekking tot de historische kartografie. De ene keer wordt één bijzondere pagina besproken, de andere keer een aantal sites met een gemeenschappelijk thema. Tips kunnen gemaild worden aan de samenstellers van deze rubriek: Elger Heere (e.heere@geo.uu.nl) en Martijn Storms (m.storms@geo.uu.nl)


Caert-Thresoor 19e jaargang 2000, nr. 4

Deze eerste keer zullen we ons richten op het zoeken naar informatie op internet. Alle genoemde sites zijn in deze elektronische versie gelinkt. De pagina's openen in een nieuw venster.
Een veel gebruikte manier om informatie te vinden op internet is het zoeken via zogenaamde zoekmachines. Een aantal bekende zoekmachines zijn Alta Vista, Yahoo, Lycos en Ilse. De meest uitgebreide zoekmachine is Alta Vista. Men kan zoeken door een trefwoord op te geven. Onze zoekactie naar 'Mercator' leverde echter bijna 72.000 sites op, waaronder die van een condoomfabrikant. Alta Vista geeft echter, naast de gevonden sites, ook subcategorieën die aangeklikt kunnen worden. De subcategorie 'Gerardus Mercator' gaf slechts 519 sites. De zoekmachines Lycos en Ilse werken, voor historisch kartografische onderwerpen, alleen met trefwoorden. De beste resultaten worden verkregen door een combinatie van trefwoorden, bijvoorbeeld 'Mercator & old maps'.


Een tweede manier om informatie over (historische) kartografie te vinden is via Oddens' Bookmarks. Op deze site vindt u ontelbare hoeveelheden links naar kartografisch gerelateerde sites. Het zoeken naar informatie kan via de browse-functie. Er verschijnt dan een lijst met categorieën, waaronder 'Maps & Atlases', 'Sellers of Cartographic Material', 'Map Collections', 'Libraries' en 'Literature'. Vervolgens kan een subcategorie gekozen worden, bijvoorbeeld bij 'Maps & Atlases - Old'. Tenslotte kan er geografisch (op land of regio) gezocht worden. Bij de search-functie kan ook op de genoemde categorieën en geografie gezocht worden, in combinatie met een zoekterm (keyword).

Een laatste zoekmogelijkheid die niet ongenoemd kan blijven is de site van Tony Campbell: Map history / History of Cartography. Ook deze site is een verzameling links naar kartografisch gerelateerde sites, met de nadruk op de historische kartografie. Men kan op drie manieren informatie zoeken. Via het 'Main Menu' kan men zoeken op categorieën, onder andere collecties, tentoonstellingen, globes, literatuur en nieuws. De 'Sitemap' geeft ook deze categorieën, maar is iets uitgebreider. In de 'Index' vindt men een lijst met trefwoorden op alfabetische volgorde. Deze site is voor specifiek de historische kartografie het meest uitgebreid.

Caert-Thresoor 20e jaargang 2001, nr. 1

In deze aflevering van '@ la carte' wordt aandacht besteed aan de ontsluiting van archieven op internet. In de Verenigde Staten is er een prachtige site van de Library of Congress, waarop (kartografisch) beeldmateriaal wordt ontsloten. Maar ook in Nederland is er een interessante site waarop dit gebeurt: de Beeldbank Noord-Holland.

Beeldbank Noord-HollandDe Beeldbank Noord-Holland is een samenwerkingsverband van zeven archiefdiensten in Noord-Holland. Via de site kan men allerhande beeldmateriaal op internet bekijken. Het gaat hierbij niet uitsluitend om kaartmateriaal, maar ook om oude foto's, prentbriefkaarten, tekeningen en prenten.
Na het openingsscherm, waar men een overzicht kan krijgen van de deelnemende instellingen, komt men bij het zoekscherm. Hier kunt u een zoekcriterium invullen. Vervolgens kunt u aangeven of u zoekt naar kartografie, topografie, historische afbeeldingen, etcetera. Daarnaast kunt u de lokatie beperken, tot straatniveau. Ook kunt u aangeven of u een schilderij, prent, kaart, foto of bouwtekening wilt zien. De resultaten kunt u naar keuze krijgen als beeldoverzicht of als lijst met titels.
Als we als zoekcriterium 'Amsterdam' opgeven en we kiezen voor alleen kartografie met als resultaat een kaart krijgen we een titellijst met 178 kaarten en plattegronden. Verrassend genoeg krijgen we ook kaarten van andere locaties, deze zijn echter uitgegeven in Amsterdam. Als we de locatie beperken tot Amsterdam blijven er slechts 7 kaarten en plattegronden over. Opgemerkt dient te worden dat de Beeldbank nog in ontwikkeling is en derhalve geen compleet beeld geeft van wat er aan beeldmateriaal in de archieven is.
In de titellijst kan men een kaart aanklikken, welke vervolgens op het scherm verschijnt. De kaart wordt dermate klein afgebeeld dat teksten niet leesbaar zijn. Wel wordt voldoende randinformatie over de kaart gegeven. Bij deze informatie hoort ook de het archief en de bewaarplaats waar het stuk zich bevindt. De originelen zijn dus altijd terug te vinden.

Library of Congress, Geography and Map DivisionEen uitgebreidere site is van de Library of Congress (www.loc.gov), de nationale bibliotheek van de Verenigde Staten. We beperken ons hier tot de 'Map Collections'.
Op het openingsscherm zijn de kaartencollecties uitgesplitst in algemene kaarten, steden, milieubeheer, ontdekkingen, cultuurlandschappen, militaire kartografie en transport en communicatie. Voor het overgrote deel gaat het om kaartmateriaal, hoewel er ook enkele prenten en tekeningen tussen zitten. Binnen de categorieën kan er op verschillende manieren gezocht worden op keyword. Daarnaast bevat de site indexen op onderwerp, maker, geografische locatie en titel. Uit een lijst met zoekresultaten kunt de gewenste kaart aanklikken. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat de nadruk van de kaartencollectie op de V.S. ligt. Er is slechts één kaart van het Nederlands grondgebied te vinden, een Leo Belgicus van Jodocus Hondius (zie afbeelding). Er zijn echter wel een aantal kaarten terug te vinden van Nederlandse makelij, waaronder een aantal atlaskaarten.
Na het aanklikken uit de zoeklijst verschijnen er twee afbeeldingen op het scherm, een 'Zoom View' en een, kleinere, 'Navigator View'. Afhankelijk van de kaart zijn er 5 of 6 zoomniveaus. Het is verrassend hoe scherp de afbeeldingen blijven, zelfs bij het verste inzoomen. Daarnaast is het mogelijk traploos te scrollen door aan een rand op de Zoom View te klikken. De Navigator View laat zien op welk deel van de kaart ingezoomd is. Tenslotte is het ook nog mogelijk om het formaat van de Zoom View aan te passen. Naast de schitterende afbeeldingen is ook de documentatie van het materiaal uitstekend.
Dit alles maakt de site van de Library of Congress tot een waar technologisch hoogstandje. Want ondanks de zeer uitgebreide mogelijkheden is de site razendsnel. Het is dan ook de mooiste internetsite die we, tot nu toe, tegen zijn gekomen.

Genoemde sites:

  1. Beeldbank Noord-Holland: http://www.beeldbank-nh.nl
  2. Library of Congress: http://memory.loc.gov/ammem/gmdhtml/gmdhome.html

Caert-Thresoor 20e jaargang 2001, nr. 2

Internet is niet alleen een grote encyclopedie waar allerhande informatie uit gehaald kan worden, het is ook steeds meer een groot warenhuis aan het worden. Bij internetwinkels als Amazon.com of Bol.com kunnen boeken, cd's, keukens, reizen, auto's of gegrilde zwaardvis in teriyaki-saus besteld worden. Er zijn echter ook sites waar oude kaarten gekocht kunnen worden. Antiquaren vinden steeds meer hun weg op internet.

Blaeu's aardglobe, aangeboden door Antiquariaat ForumLuxe producten zoals oude kaarten zijn bij uitstek een uitstekend medium om te verhandelen via internet. Het unieke karakter van het product maakt dat de factor toeval een belangrijke rol speelt bij het vinden van de gewenste kaart. Nu hoeft men niet meer het hele land door te reizen om alle antiquaren langs te gaan, maar kan men in één avond langs diverse sites gaan om te kijken wie het product heeft, dat het meest aan de wensen voldoet.

Verschillende Nederlandse antiquaren tonen hun kaartencollectie op internet. Er zit echter wel veel verschil in de uitgebreidheid van de sites. Alle bekeken sites geven een lijst met het beschikbare kaartmateriaal. De meeste antiquaren geven daarbij afbeeldingen van de kaarten. De kwaliteit van deze afbeeldingen wisselt nogal. Soms zijn het kleine en onscherpe kaartjes, soms zijn de kaarten zeer duidelijk gescand en is er de mogelijkheid de afbeelding groter op het beeldscherm te krijgen. Ook de informatie bij de kaart wisselt per site. De ene geeft slechts een beknopte beschrijving van de kaart in verkoop, de andere geeft naast een uitgebreide beschrijving van de kaarten ook nog achtergrondinformatie over kaartenmakers, literatuur, het verzamelen van oude kaarten en historische kartografie in het algemeen. Sommige antiquaren beperken zich niet alleen tot kaarten, maar bieden ook naslagwerken en facsimile's aan. Meestal kunnen de kaarten via internet besteld worden.

We besluiten met een overzicht van een aantal Nederlandse antiquaren sites:

Caert-Thresoor 20e jaargang 2001, nr. 3

Kaarten op schilderijen van Vermeer en animaties van Delft

Op 17de-eeuwse schilderijen vormen kaarten en globes belangrijke elementen. Verwonderlijk is dit niet; juist in deze tijd van kolonialisatie en het ontdekken van de wereld speelde geografische informatie een belangrijke rol.
De bekendste voorbeelden van kaarten en globes op schilderijen vinden we in het werk van de Delftse schilder Johannes Vermeer. Op 10 van de 35 bewaard gebleven schilderijen staan kaarten of globes. Een overzicht van Vermeer en zijn werk wordt gegeven op de site Paintings of Vermeer (www.ccsf.caltech.edu/~roy/vermeer/index.html). Wordt gekozen voor de link 'Thumbnails of the Paintings' dan komt er een overzicht van alle schilderijen van Vermeer. De Officier en het lachende meisje, met de kaart van Holland door Balthasar van Berckenrode, siert de kaft van Hollandia Comitatus, de onlangs verschenen kartobibliografie van Holland. Kaarten en globes van Visscher, Hondius en Blaeu komen op diverse schilderijen voor. Wat de globe in De Allegorie van het Geloof onder de jurk van de vrouw doet, is ons niet geheel duidelijk. Ieder schilderij wordt duidelijk beschreven, met verwijzingen naar de kaarten en globes en kan iets vergroot worden weergegeven.
Een ander bekend schilderij van Vermeer, het Gezicht op Delft is een inspiratiebron geweest voor de Technische Universiteit Delft om een site te maken, waarin virtueel rondgewandeld kan worden door het 17de-eeuwse Delft (www2.io.tudelft.nl/id-studiolab/vermeer). De site opent met een plattegrond van Delft (waarom geen 17de-eeuwse plattegrond?), waarin verschillende gezichtspunten zijn aangegeven. Als men op één van deze punten klikt krijgt men een 3D-animatie te zien. Het resultaat is spectaculair. Dit werkt echter alleen wanneer er een QuickTime player is geïnstalleerd. Deze is eenvoudig van de site te downloaden. De animaties zijn gebaseerd op 18de-eeuwse prenten. In een kader naast de animatie wordt informatie gegeven over deze prenten. De TU Delft heeft meer gedaan met 3D-animaties. Met een 17de-eeuwse plattegrond van Delft, van Frederik de Wit, is een vogelvlucht over Delft gemaakt. Helaas is de animatie zelf niet op internet te bewonderen. Wel zijn er afbeeldingen vanuit verschillende posities te zien. Die zijn te vinden op de site Een vogelvlucht over het Delft van 1660 (www.xs4all.nl/~kalden/3D_vlucht_boven_Delft.html). Er wordt uitgebreid ingegaan op het scannen en bewerken van de kaart in GIS. Helaas is nauwelijks informatie te vinden over de oude plattegrond waarop de animatie gebaseerd is.

Genoemde sites:

  1. Paintings of Vermeer: www.ccsf.caltech.edu/~roy/vermeer/index.html
  2. Walking with Vermeer: www2.io.tudelft.nl/id-studiolab/vermeer
  3. Vogelvlucht over Delft: www.xs4all.nl/~kalden/3D_vlucht_boven_Delft.html

Caert-Thresoor 20e jaargang 2001, nr. 4

Twintig jaar Caert-Thresoor. Ook namens ons gefeliciteerd. In het kader van het jubileumnummer zullen we deze keer een aantal sites van historisch-kartografische tijdschriften bespreken. We beginnen uiteraard met de internetpagina van het feestvarken: Caert-Thresoor. Overigens viert ook @ la carte een bescheiden feestje. Dit is namelijk de vijfde!
De hoofdpagina van Caert-Thresoor begint met algemene informatie over het blad. Hierin wordt uitgelegd wat Caert-Thresoor is en wat er in te vinden is. Er staan ook links op. Eén daarvan gaat naar de Varia Cartographica, met nieuws en aankondigingen (maar dan wel van zes tot drie jaar geleden want de laatste update was in 1998). Ook is er een link naar @ la carte. Voor degenen die niet op de verschijning van een volgend nummer kunnen wachten, biedt de site hier uitkomst: @ la carte verschijnt op internet eerder dan in het tijdschrift!
Handig zijn de inhoudsopgaven van de CT's vanaf 1995, waarbij ook een Engelstalige samenvatting is opgenomen. Voor de hele site geldt overigens dat deze zowel in het Nederlands als Engels te lezen is.
Maar er zijn meer tijdschriften op het gebied van de historische kartografie. In Zwitserland is er Cartographica Helvetica. Zij hebben hun site zowel in het Duits als in het Engels. Van alle artikelen vanaf 1995 is een Duitse en Engelse samenvatting te vinden. Verder kan er naar artikelen gezocht worden op jaar, auteur en onderwerp. Ook is er een lijst van facsimile's die door Cartographica Helvetica uitgegeven zijn. Caert-Thresoor bestaat dan al 20 jaar, Imago Mundi verschijnt al sinds 1935. Van alle edities vanaf dit oprichtingsjaar is een inhoudsopgave op hun website te vinden. Vanaf 1996 komen hier Engelstalige samenvattingen bij. Vanaf 2001 zijn er ook Frans- en Duitstalige samenvattingen te vinden. Aardig zijn een paar voorbeelden van artikelen, die online te lezen zijn.
Er zijn nog enkele sites die wij niet ongenoemd willen laten. Zo heeft het commerciële Mercator's World een site, die met name op verzamelaars gericht is. The Portolan beperkt zich tot een inhoudsopgave. Voor de globevrienden onder ons heeft het Oostenrijkse Der Globusfreund ook een website. Genoemde sites:
Laatst bijgewerkt door Peter van der Krogt